Sosyal bir varlık olan çocuk, aile üyeleriyle etkileşime girer, gelişiminin her döneminde ailesinden ayrışır. Okula başlar, akranlarıyla iletişime girer. Çocuk yaşı büyüdükçe ailesine farklı bir varlık olduğu mesajını verir.
Okul, çocuk için ailesi dışında yeni bir sosyal çevredir, doğal olarak çocuğun uyum sağlamasını gerektiren çok sayıda farklı özellikleri ve ilişkileri içerir. Okula başlamadan önce edinilen alışkanlıklar, beceriler ve duygular açısından güçlü bir kişilik sergileyen çocuk, okulun sosyal ve akademik sorumluluklarını rahatlıkla yerine getirir.
Aşırı müdahale edici tutumlar
Okul çağındaki çocuğun aile içi ilişkileri uyumu, verimliliği ve başarısını etkiler. Bir çocuğa ana babası nasıl davranırsa, çocuk da diğer kişilere karşı öyle davranır. Önce karakterin, daha sonra kişiliğin oluşmasında ve gelişiminde çocuk, ana baba etkileşimi sürecinde sevgi ve disiplin temel rol oynar. Okulda öğrenim gören çocukla mutlak başarı odaklı ilişki içinde olan aileler, çocuklarından kapasitelerinin üzerinde beklenti oluştururlar. Sürekli ebeveynleri tarafından takip edilen baskı altında tutulan çocuk suçluluk, egosu onaylanan çocuk ise kendisini hayatın merkezinde algılayarak, ilgi ve dikkat çekme çabasında olur. Narsistik eğilimleri güçlenerek, “ben merkezli”, tutumlar sergiler.
Müdahale edici tutumlarıyla ebeveynler çocuğun kendi olma çabasını da zorlaştırır. Kendi olmak isteyen çocuğun, farklılığını ortaya koyma çabası, aileler için kaygı ve endişe oluştur. Aileler ya çocuklarını eleştirerek, suçlayarak baskı altına alır ya da en iyi, en başarılı ve “biricik” olduğunu vurgularlar. Ebeveynlerin en temel hatası çocuklarının farklılık çabalarını, kimlik arayışını korkuyla, endişeyle karşılamamaları ve kendi olumsuz duygularını çocuklarına baskı veya onay olarak yansıtmalarıdır. Ailelerin müdahale edici tutumları hangi tür özellikleri içersin, çocuk üzerinde stres faktörüne yol açar.
Aile içi iletişim sorunları
Emir vermek, yönlendirmek, uyarmak, gözdağı vermek, ahlak dersi vermek, öğüt vermek ve çözüm önerileri getirmek, öğretme, nutuk çekme, yargılamak, eleştirmek, suçlamak, ad takmak, alay etmek, tanı koymak, sınamak, oyalamak, alay etmek, konuyu saptırmak çocukla iletişim sorunlarına yol açar.
Çocukta görülen davranış sorunları
Ebeveynlerine aşırı bağımlıdırlar.
İçe kapanık ve duygularını ifade etmekte zorlanırlar.
Sosyal faaliyete katılmakta isteksizlerdir.
Hata yapmaktan korkarlar sürekli onay beklerler.
Sorumluluklarını yerine getirme becerisi gelişmemiştir.
Sürekli kendisini aşağı ve yetersiz görürler.
Karakter oluşumunda ailenin önemi
Çocuğun karakteri, çoğu kez kendisini ana babasının verdiği davranış özelliklerini yansıtır. Karakteri oluşturan en önemli yol çocuğa ahlaki davranışını nedenlerini açıklamak, çocuğun kararları kendi kendine almaları ve onları akıllıca nasıl eleştirebileceklerini öğretmektedir.
Ebeveynler çocuklarıyla “bağımlı” ilişki kurma, kendi uzvu gibi davranma, sahiplenme duygusuyla hareket etmek yerine çocuğun farklı bir birey olduğunu hissettirmeli. Çocuk hayatın sorumluluğunu aldıkça, sonuçlarını gördükçe kendi değerlerini, hayat kriterlerini oluşturacak ve kendi ayakları üzerinde hayatına yön verecektir. Bağımsızlaşan çocuk, yaşanmış hayatın sonuçlarından çıkardığı derslerle kişiliğini ve karakterini oluşturacak, kendini tanıma ve anlama yolculuğunda mesafe kazanacaktır.
