Afrika’da 1957’de Gana’nın bağımsızlığını ilan etmesiyle başlayan dekolonizasyon süreci, Afrikalı devletlerin bağımsızlık kazanması günümüze değin sürmüştür. Bu süreçte tüm Afrika kıtasında 257 darbe yaşanmıştır. Darbeler bir ülkenin iktisadi, içtimai, askeri olarak geriye götürmekle birlikte kalkınma ya duraksar ya da geriler. Ama asla ileriye gitmez ki bunun tarihte örneği bulunmamaktadır. Orta Afrika Cumhuriyeti ’de bunun bir örneğidir. Orta Afrika Cumhuriyeti de bugün gerek darbeler, gerek coğrafi konumu, gerek yeraltı kaynakları bakımından dünyanın en geri kalmış ülkeleri arasındadır.
OAC’inde 2012’de patlak veren iç savaşla ülke siyasi istikrarsızlığa girmiş ve ekonomi daha da gerilemiştir. Séléka milisleri 21 Mart 2013 tarihinde başkent Bangui’ye kadar ilerlemiş ve Cumhurbaşkanı Bozizé ülkeyi terk etmesiyle Séléka lideri Michel Djotodia askeri darbe ile ülkeyi ele geçirmiştir.
Yine ülkede barış sağlanamadığı için Fransız birlikleri ile Afrika Birliği gücü ülkeye müdahale etse de iç savaş dini olarak derinleşmiş ve Hristiyan Müslüman kutuplaşması artmıştır. Bugün ülke Hristiyan ve Müslüman mahalleler olarak ayrılmış durumdadır. Öte yandan dini olduğu kadar kabile farklılıkları da iç çatışmaya zaman zaman meydan vermektedir.
2013’ten bu yana yaşanan şiddet olaylarında çoğunluğu Müslüman binlerce kişi katledilirken, 1 milyondan fazla kişi de yerlerinden oldu.
Fransız sömürgesi olması nedeniyle ülkede en etkin dış aktör Fransa’dır. Ülkeyle tarih, dil, sosyo-kültürel olarak ortaklığı bulunan Fransa OAC’ni tanıyan en iyi ülke konumundadır. Ülkede bulunan elmas madenleri, uranyum rezervleri Fransız şirketlerin işletimindedir.
Ülkede neredeyse tüm başkanlar darbelerle başa gelmiştir. 1960’da bağımsızlık kazanıldığında David Dacko yönetimde tek başına bulunuyordu. 1965’te iktidara Jean-Bedel Bokassa geldi ve kendini imparator ilan etti. Fransa 1979’da “Caban Operasyonu” ile Bokassa iktidardan indirildi ve yeniden Dacko cumhurbaşkanı oldu. 1981’de Kolingba, 2003’te Bozize, 2013’te Djotodia darbe ile iktidara geldi.
Orta Afrika Cumhuriyeti’nin GSYİH’si 3,395 milyar Dolar, kişi başına düşen gelir düzeyi ise yaklaşık 725 Dolardır. Tarım OAC (Orta Afrika Cumhuriyeti) ekonomisinde önemli bir yer tutmaktadır. Geçmişte ülkede güçlü tarım işletmeleri varken 1974 yılında zamanın Devlet Başkanı Jean Bedel Bokassa’nın bu işletmeleri millileştirmesiyle bugün neredeyse tüm tarımsal faaliyetler aile temelinde ve küçük ölçekte yapılmakta, gelişmiş teknolojiler kullanılamamaktadır.
Öte yandan, hem tarımsal üretimin hem de diğer alanlardaki üretimin dünya pazarlarına sunulması denize çıkışı olmayan OAC için önemli bir sorundur.
OEC (Observatory Of Economic Complexity- Ekonomik Karmaşıklık Gözlemevi) verilerine göre ülkenin toplam ihracatı 62.000.000, toplam ithalatı ise 229.000.000 ABD Doları düzeyindedir. Ülkeye en fazla yatırımı Çin, Burundi, Belçika, Lüksemburg ve Fransa gerçekleştirmektedir. Rusya ise 2012’den beri OAC ile yakın ilişkiler kurarak bölgede varlığını hissettirmeye başladı. Soçi’de iki ülke arasında imzalanan anlaşma gereği Ruslar bölgeye binden fazla asker sevk etti ve madencilik faaliyetlerinde etkin olmaya başladı. Öte yandan Berengo askeri kampında Ruslar, bin 44 OAC eğiterek bölgede askeri olarak varlığını arttırmaktadır. Fransa ise Rusları sadece izlemekle yetinmektedir.
Gerçekte ne Fransa ne Rusya nede Afrika Birliği ülkeyi ayağa kaldıracak güçtür. Şayet ülkede elmas, petrol ve uranyum rezervleri olmasa bu devletlerin hiçbiri bölge ile ilgilenmeyecekti. Toplumun dini olarak çatışmaya girmesi de bu bölgede enerji kaynakları ve bu kaynakların nakli ile ilgilidir. Zira uzun yıllar yine bölgede dini çatışma yaşanmamıştır. Tüm bu darbeler, çatışmalar nihayetinde ülkenin her yönden –iktisadi, içtimai, siyasi ve askeri olarak- kalkınmasına engel teşkil etmektedir. Buradaki kalkınma ancak eğitimle birlikte gerçek olabilir. Bunun içinde bize düşebilecek olan vazife oradaki toplumu aydınlatmak üzere bölgeye gitmemizdir zira bölgede Müslüman kardeşlerimiz bulunmaktadır.
Değil Orta Afrika, dünyanın neresinde olursa olsun bir mü’min zulme uğradığında dünyanın diğer öte tarafında bulunan başka bir mü’min yüreğinde acısını hissetmelidir. Buradan şiarla o coğrafyayı aydınlatmak üzere önce dil, sonra mesafe sorununu aşmalıyız. Dil bilen aydınlar, mütefekkirler, bilim insanlarının bu ülkeye yapacağı en iyi yardım bildiğini bilmeyene aktarması olacaktır. Zira dünyaya adaleti, iyiliği en iyi biz aktarabiliriz. Tarihimizde ise bu misyon ve vizyon bulunmaktadır.
ALİ AKTAŞ
